fredag, oktober 13, 2017

Jenter som kommer og går


Då eg var yngre, las eg mykje cowboybøker og kriminalromanar - og i grunnen alt eg kom over av lesestoff - og særleg slikt med tøffe bilete på framsida.
Kriminal og kåbbåi har eg lese mindre av dei siste 15 - 20 åra, eg har notert meg at kriminal er særleg poppis rundt påske, og at dei lærde er ueinige i kva dette skuldast. Dei er visstnok einige om at det er eit særnorsk fenomen.
Breie lag av folket les krim heile året. Skandinavisk krim sel som hakka møkk, og inga møkk er meir hakka og lettseld enn Jo Nesbø sine bøker.
La oss bare få det sagt: Eg har fordommar mot Jo Nesbø, men dei er i stor grad relaterte til musikken hans, og hans sentrale rolle i eitt av 90-talets verste band.: Di Derre.
Det at eg ikkje har (hadde) lese ei einaste av bøkene hans hadde samanheng med at eg frykta for å høyra røysta hans på innsida av øyret medan eg las. Jentesjåmkåmmeejogjentesjåmgåj.
Det at eg likevel sette meg til å lesa ei bok av Nesbø - med eit ikkje alt for ope sinn - handla nok mest om at alternativa i hyllene heime på Kåda var ditto lite freistande. Særleg biografiane til forlengst avskilta leiarar frå politiske parti som står i bokhylla på 'mitt' soverom. Dei står der og trugar med å kjeda meg ihel. Mor heiv ikkje så mykje, for å sei det mildt, så ein del av bøkene har vore far sine, ein god del har tilhøyrt mormor, cowboybøkene har vore mine, og dei litt klissete paperback-romanane har ein gong vorte kjøpt inn av Bergljot, men det vil ho sikkert blånekta for dersom du spør henne.
Mange bøker er slike som mor fekk i posten kvar månad, i dei to bokklubbane ho var medlem av. Der er det mykje rart, men òg ein del klassikerar Hamsun, Graham Greene, Selma Lagerlöf og så bortetter. Dei bøkene står heilt oppunder taket i tømmerstova, oppå gardinbretta. Omslaga er einsfarga, og det er ikkje lett å skilja titlane frå kvarandre.
Men Jo Nesbø si Hodejegerne var lett å skilja frå resten, med framheva silhuettar av tre personar på omslaget, og trådkrossen frå eit kikkertsikte i hovudet på den i midten.

Eg opnar boka og byrjar å lese. Det å bruka detaljerte skildringar er eit godt reiskap for å dra lesaren inn i miljøet, mana fram bilete for henne eller han. Eg kjem attende med døme på dette. Nesbø pøsar på med detaljar frå side ein, der hovudpersonen presenterer seg sjølve på ein unorsk måte, han er så full av tru på sin eigen genialitet, at eg ønskjer han skoten på side to, eller i alle høve så snart som mogleg. Han heiter Roger Brown, jobbar med rekruttering og er (som han sjølv seier) nummer ein. Sjefen over alle sjefar. Han er best i landet, ja kan hende i heile verda på sin jobb, han har verdas vakraste kone, han har alt for høgt forbruk (eller HO har), og difor stel han kunst frå toppleiar-kandidatane som han intervjuar - samarbeid med ein fyr som arbeider i eit vaktselskap.

Dei første 30-40 sidene er ei einsidig skildring av miljøet på toppen, med detaljar som ikkje seier meg nokon verdas ting: Han var iført rustning fra Gunnar Øye, grå Ermegildo Zegnadress, håndsydd skjorte fra Borelli og et burgunderrødt slips med sædcellemønster, jeg tippet Cerruti 1881. men skoene var jeg sikker på var håndsydd Ferragamo. Jeg hadde et slikt par selv.
Forstår ingenting av dette. Fyren har dyr dress. Skildringane får han ikkje til å tre klarare fram for meg. Snarare tvert om. Han fjernar seg, Som ein ballong i vinden.  Om Nesbø sine mange lesarar veit kva han snakkar om her, sjå det har eg mine tvil om, men denne ex-lesaren gjer det som sagt ikkje.
Når historia kjem opp i turtal, så er det så mykje action at det fossar kring baugen, det er skildringar frå innsida av ein utedo, soving med lik, og ein situasjon der Roger må klyppa hôl på ein (daud)person med neglesaks av di han er fastklemd i eit baksete i ein bil  det er einaste måte å overleva på.
Det er så mykje turtal at det minner meir om teiknefilm for ungar enn om bok. Eg kjenner at eg vert litt svimme, eller kvalm eller beggje delar.
Det er dette biletet HER som tippar boka ned i ein på terningen: ...Og den svikefulle løgnersken hadde omfavnet blyet, den fallosformede kulen hadde trengt inn i henne slik jeg en gang hadde gjort. Aldri igjen. Nå var hun død.
Det er med andre ord jenter som kommer og går igjen. Sirkelen er slutta.
Etter dette - og før dette - har forfattaren vunne prisar og seld ein milliard bøker. Men unnskyld meg: det er faen ikkje sånn at noko nødvendigvis er bra berre av di det er populært. For noko jækla møl.
Neste gong eg er heime på Kåda, så vert det Muntre minner fra ting og torg av Johan J. Jakobsen frå 2005. Det kan ikkje verta verre enn dette.






fredag, oktober 06, 2017

Du er bra nok som du er

Introversjon kjennetegnes ved en dominerende interesse for egne tanker og følelser heller enn den ytre verden og sosial interaksjon.[2] Introversjon er karakterisert ved personlighetstrekk som tilbakeholdenhet, passivitet og stillhet.


Kilde: Wikipedia


Så på dette kurset som eg var på for nokre år sidan fekk eg bekrefta det eg har hatt mistanke om heile tida: Eg er av ein introvert natur. Det å gje meg sjølv eit slikt stigma, det å setje meg i denne båsen er ikkje noko som eg gjer med veldig lett hjarta, for det er som med diagnosar og med horoskop og innbilt eller ikkje innbilt allergi mot mobiltelefonar eller - ka faen heiter det ? - Mel? Nei - gluten.
Eller å peika på andre faktorar for at eg har vorte akkurat slik som eg har.
Ein del ting passar kan hende, og ein del andre ting passar gjerne absolutt ikkje, og Er det eigentleg så lurt å gå og kjenne så jækla nøye etter heile tida? Kunne det ikkje væra like greit å berre bita det i seg og akseptera seg sjølv slik som ein er?
Men nådde ein inn med eit slikt radikalt forslag, så slo ein vel føtene vekk under heile alternativbransjen. Eg trur likevel at folkehelsa generelt ville ha vore betre. Dei fleste av oss ville hatt godt av å tenka på noko anna enn oss sjølve av og til.
Det kan sjølvsagt vera slik at du verkeleg har liingar som kjem av at assendanten din er i løva, eller at ein av forfedrane dine vart rulla i mjøl som liten, du kan sei det til meg, og eg vil ikkje sei deg i mot. Eg vil himla med auene og tenka mitt. Inne i djupet av sjela mi vil det bobla av innvendingar, men diskusjonen vil eg ikkje ta. Ikkje på vilkår.
Eit av dei store spørsmåla i det som vert kalla verdas beste land er kvifor så mange av oss kjenner på at vi ikkje er bra nok. Eg trur dei fleste ( i alle høve dei med introverte fiber i systemet ) har hatt slike tankar.
Kan hende me alle skulle ha vore haiar, alltid i rørsle, utan dette behovet for å kjenna etter.
Men eg seier det til borna mine. Kvar dag. Du er bra nok som du er.
God helg.










onsdag, oktober 04, 2017

Ferdig mingla og klar for nye utfordringar

For fleire år sidan var eg på kurs i regi av bedriftshelsetenesta.
Det var eit ganske kort opplegg over to timar, og det var leiaren min som hadde meldt oss på, han og meg (i alle høve er det slik eg hugsar det), og lokala som dei rådde over då var veldig friske, hugsar eg at eg tykte, i eit toetasjars murbygg, som ein gong i tida hadde husa ein slags form for industri, og det var kronglete trapper med motiverande slagord på veggjen, og tregolv som knirka når ein trødde over dei, og oppe i andre etasjen var veggane måla i friske fargar og det lukta kaffe, og lukta av kaffe om morgonen er nok den beste lukta som finnst, og det var smilande damer i resepsjonen, og eg var eigentleg litt for skjeten til å vera der, og hadde ein hestehale som var raska saman i hui og hast, og vernesko som lukta gamleerik, og leiaren min hadde kan hende truffe litt betre med klea, men vore vel raus med aftershaven.
Meir og meir skulle det syna seg at me var to fiskar på land, eller eg var i alle høve fisk, han var kan hende meir ein krabbe, og me vart sitjande i ein lang korridor med kaffikoppane våre, og inn kom det - i eit jamnt sig - 15-20 damer i smarte draktar og dyre sko, og parfymane deira blanda seg til noko eksotisk, og utraderte etterbarberingsvatnet, og dei snakka høgt og mykje med kvarandre. og dei hadde nok førebudd seg betre enn eg hadde på temaet, og allereie før møtet eller kurset eller seminaret starta, så hadde fordommane mine blomstra, og keisemda må ha vore lett å lesa på meg, eg er ingen pokerspelar. Eg speler helst Mattis, og der er det heilt greit å syna kjensler.
Temaet var Ekstroverte og Introverte personlegdommar, kva som var typiske trekk og korleis beggje deler hadde fordelar og ulemper, og mange av damene var engasjerte, og særleg var dei ute etter å definera seg sjøl - forklara kvifor - finna unnskyldningar for at dei var akkurat slik som dei var - eller i alle høve er det slik eg hugser det - eg hugser òg ein mild irritasjon som vaks i meg, og allverdas kaffi kunne ikkje kurera kjensla av - lengten attende til havet - eg trur leiaren min greidde seg betre enn meg, og i ein kort pause med frukt og mingling, så var det ei styla dame i 30-åra, som tydelegvis dreiv eige firma som delte ut visittkort til dei rundt seg, og etter at ho hadde gjort det, så såg ho på meg og sa: Ja, vil du ha ett du òg, eller?
Eg ville ikkje ha visittkortet til dette mennesket. Eg sprella to gonger med halen og vart liggjande livlaus under eit bord med kursbrosjyrar.
Ferdig mingla og klar for nye utfordringar.

søndag, oktober 01, 2017

Legg ner telefonen for Natas

På Fredag var Rållså og Timmy og jeg på konsert med Mari Boine på Tau scene.
Maskinhallen er et veldig dekadent konsertlokale, publikum er hovedsakelig menn og kvinner i alderen 30 til 60 år.
Vi kjøper oss noe å drikke og stiller oss helt framme, og lokalet bobler av forventning, og jeg bobler jeg også, og jeg er ikke engang brisen.
Det går en lydtekniker over scenen, han stopper ved hver mikrofon for å kontrollere at det er lyd. Bøyer den lange ryggen sin ned til den i midten, fortsetter forbi oss og ut ei dør til høyre.
Og der går bandet på, stemningen stiger, bass og trommer begynner å murre og 50-60 mobiltelefoner blir løftet mot den lille dama i den oransje og svarte kjolen.
Men hva faen er det med disse mobiltelefonene? Hvem er det som filmer på konsert? Og hvorfor gjør de det?
For meg betyr samspillet mellom sal og scene enormt mye, det tilstrebes en suggererende tilstand, et ønske om å nå og bli nådd, om å gynge med, og følge rytmen og forsvinne inn i det. Å gi seg hen er sterke ord, men sånn er de beste konsertene for meg. Hodet kobles ut, og jeg forsvinner i øyeblikkets magi.
Det er mange faktorer som kan ødelegge en god konsertopplevelse - de mest opplagte er gjerne at bandet eller låtene eller formidlingen ikke holder mål. Det kan være lyden som er dårlig eller at man er for full eller for edru eller av andre grunner ikke blir nådd.
Vel - for meg er det først og fremst menneskene rundt meg - mitt medpublikum som har en tendens til å bryte den skjøre magien - for det ofte er en eller annen idiot som har drukket for mye som står og jabber mens bandet spiller, eller hun står og filmer med mobilen sin med lommelykta på - på første rad - og hun gjør det på alle høydepunktene, bryter det skjøre for dem rundt seg, og periodevis klarer jeg å la være å irritere meg, men mye energi går med i forsøket.
Men hvorfor? Hvorfor filmer dere? Klarer dere ikke å ta imot? Er det for å skryte på sosiale medier? En mobilfilm kan aldri fange det som øyeblikket kan. Aldri. Så hvorfor være halvveis til stede igjennom en skjerm? Hva faen er greia?
Blondie ved min side legger telefonen ned for å være med på samjoiken på siste ekstranummer. Det høres helt jævlig ut.
Til tross for at dette vilt ukjente mennesket gjorde sitt beste for å ødelegge  min opplevelse, så var det en sekser. For Boine utstråler og kommuniserer både varme og autoritet, den lille dama på seksti år, dansende over scenegulvet, og det fantastiske bandet hennes, som ga låtene atmosfære, galskap og dynamikk. Jeg bøyer meg i støvet. Helt ned.
Og neste gang jeg er på konsert og noen filmer med lykta på, så kan det hende at jeg er så uheldig å søle litt øl på vedkommende.

tirsdag, september 26, 2017

Electric Avenue - Påskeharen tester den elektriske bilen

Rållså og jeg har kjøpt elbil, og sånn sett så er det kanskje i seineste laget å foreta testen etter at skinnet er skutt.
Det jeg kan gjøre er å dele noen betraktninger med dere, for er det èn ting vi menn har greie på, så er det å snakke om oss selv. Det faller liksom så naturlig. Noen av oss elsker å gi råd også. Jeg er ikke helt der. Det er liksom for mye jeg ikke har peiling på.
Men det er ikke alltid de med mest peil som roper høyest. Sjekk ut kommentarfeltene, og dere vil vite akkurat hva jeg hinter til.
Nåvel elbil: Bra eller drid? Fordeler og ulemper?
Rållserauå og jeg landa på en Mitsubishi Miew - en fireseters sak - en Donaldbil - en trillebår med motor.
I og for seg var det kun denne typen bil vi hadde råd til, valget sto mellom Citroen, Peugeot og Mitsubishi, men det er visst ikke noen forskjell på dem.
Vi har pr nå hatt den i 10 dager, den ruller fortsatt, og den største forskjellen på denne og en vanlig bil er at alt er så mye billigere. Forsikringer, veiavgift, bompenger, drivstoff og ferjeturer.
Jeg reiser for 47 kroner med bil på Tauferja - med kort, vel å merke, men det er jo helt latterlig billig.
Vår elektriske bil inviterer ikke til råkjøring. Delvis fordi den ikke er så veldig kjapp, og delvis fordi at hard kjøring = høyt strømforbruk , og her berører jeg selve akilleshælen til Mitsubishi Miev.
Det er som å ha en bil med ekstremt liten bensintank.
Vil du bruke varmeapparatet så koster det deg 20-30 kilometer kjørelengde, så dette skal bli interessant å se utover vinteren.
Den bråker lite, er veldig 'snedden' å kjøre, lett å snu og parkere. Den har Dab + radio, noe som gjør at jeg kan høre rock som andre har plukka ut, og jeg antar at jeg må ha sett litt latterlig ut da jeg svingte inn på parkeringsplassen til Felleskjøpet, i den lille blå elbilen, og Killing in the name of.. Med Rage against the Machine på full fyring på stereoen.
Elgitar er bittelitt tøffere enn elbil.
Ellers er jo alt nytt. Jeg har ikke eid et nytt kjøretøy siden 1986 - da kjøpte jeg en Tempo Tiger moped, som kosta 10 500 kroner, og jeg mener på at far spytta i et par tusen, men det er en ganske annen historie.
Jeg trekker også for blåfargen, selv om jeg har vært med på å bestemme den selv. En Liverpoolsupporter burde ikke kjøpe blå bil, for det sender ut helt feil signaler. Rent politisk så er det heller ikke bra, men Høirefolk kjøper ikke sånne biler som dette. Freppere kaller ikke dette for biler en gang.
Men, altså: Jeg lander på en treer - toppkarakter - for den gjør logistikken lettere.
Og enn så lenge så funker den helt fint.

tirsdag, september 19, 2017

Hest er best som pålegg


Hesten har hatt og har høg status hjå menneska, det kan det ikkje vera nokon tvil om.
Det har nok ein del med potensialet han har, som ridedyr, trekkdyr og arbeidsdyr, som transportmiddel - den har høgare toppfart enn esel, kamelar og kyr, og reint estetisk er dei overlegne dei fleste andre dyr.
I det norske (og internasjonale) språket er hestens forskjellige eigenskapar ofte brukt for å forklara noko eineståande.
Eg nemner i fleng: Hestekrefter. Å lukte eller sveitte som ein gamp. Gamperiff. Å vera Hæstkuk. Sprek som ein fole, sterk som ein gamp, eller sur som ei gammal merr. Eller din trave.
Eller engelske Hung like a horse, som er referanse til den ekstreme størrelsen på forplantningsorgana til hingsten. Min favoritt er det Trønderske Merrabett- som er å klypa på innsida av låret, og som refererer til hestens infame natur.
Eksen min skreiv ei doktoravhandling om hesten, og brukte meg til å sparra med, og oppgåva handla vel mest om det mytiske frå forne tider, om alt det som desse dyra har betydd i eit arkeologisk perspektiv. Eg er jo berre ein bondeføkk, og skjøna nok ikkje meir enn rundt halvparten av orda, og min kjennskap til hesten er hovudsakleg basert på eigne erfaringar, ikkje på tusen år gamle fallosar, eller dekorasjonar på potteskår av leire.
Bruno, den brune vallaken kika på oss med avmålte augo medan han tygde på munnbetet sitt, og me gjekk bort for å helsa på. Han er som sagt ein ponni, me sto lydig og haldt i tampen, og det seig på med fleire jenter i ridestøvlar, fleire fedre med varierande kjennskap til dette mystiske dyret, og varierande iver etter å verta kjend med det òg, men alt for å gjera avkommet til lags.
Og så vart me instruerte i korleis me skulle føra oss, korleis me skulle leggja på salen, henga taumane, heisa stigbøylane, korta inn stigbøylane, halda taumane, halda avstand til dei andre hestane, for å seia det som det er: me fekk mykje informasjon, og vart granska inngåande av instruktørdama. Ho var heile tida svært tydeleg, og eg trur det bidrog til ein tryggleik, hjå både ryttarar og assistentar. I samla tropp gjekk me ut i ein hall, stilde oss på rekkje, og der skulle dei komande ryttarane lera å starta og stogga, og Ingrid skein der ho sat, som eit lys. Eg har ikkje noko anna ord for det. Så open og så oppmerksam har eg kan hende aldri vore.
Bruno og eg hadde ei slags pakt: om du ikkje lagar hekkan for meg, så skal ikkje eg laga hekkan for deg heller, og eg gjekk og småsnakka med han, medan han sutta og beit på metallet han hadde i kjeften.
Alle disse hestene har sin egen rangordning, hvis en med veldig lav rang går for nærme en av de med høy rang, kan det hende at disse prøver å bite..
Instruktørdama instruerte og overvaka, og då ho spurte om nokon ville prøva å trave, så fauk femseks hender i lufta med ein gong.
Bruno strutta vel ikkje akkurat av travelyst. Motviljug dassa han avgårde og eg småsprong ved sida av, og den første gongen så presterte han vel noko - som med litt godvilje kunne kallast trav - men dei to neste gjekk han berre fort.
Me sa oss nøgd med travinga, og til slutt tok me ein fellesrunde utandørs, og instruktøren spurde om Ingrid var nøgd med Bruno, og ho sa ja. Og då sa instruktøren Ja, jeg synes dere passer sammen.
Og då det var slutt, fekk han ein klem frå Ingrid og eit  stryk over mulen frå meg, og så hengde me opp sal og bissel og tau og greier, og så sette me oss i bilen og åt brødskiver med banan medan me cruisa heimover mot byen. Litt smartare begge to.
Du får ønska deg ridestøvlar til jul, Ingridmor, sa eg.
Ja. Sa ho.
Inni draumen ein stad.

mandag, september 18, 2017

Ride ride ranken

Dotter mi har byrja på riding.
Det måtte vel koma, eg har sjølv vore deleigar i ein hest, ein uregjerlig islandshest døypt Frøya: utspekulert , ondskapsfull og bornehatande.
Frekkesen hadde og hest. Silvana. Eg likte henne ikkje.
Eg likar ikkje hestar så godt. Det er så mykje vibbar og styr. Tjuvtriks og himling med augene.
Eg likar kyr,det forutsigbare, rytmen, lyden. Dei gjer seg ikkje til, bit ikkje etter deg eller stiller seg med rassen til og nektar å samarbeide. Hestar har eit stort register av nedrige triks.
Hest er best som pålegg.
Men hesten er eit dyr, og sidan Rållså har ein teori om at eg kommuniserer best med slikt som ikkje har språk (dyr og små ungar), så er det meg som er utpekt til å vera assistent til hesteeventyret.
Dottera mi er det beste selskapet eg kan tenka meg. Ho er nyfiken, sosial, viljesterk og  har humor. Dessutan kan og veit ho mest alt, og det må ho ha etter mora. Eller kan hende etter farfaren.
Det fins verre måtar å bruka Torsdagsettermidagane på enn å vere saman med henne.
Ridinga går føre seg på ein gard ute på Randaberg, me sig i fint driv i bilkollektivet sin Peugeot - Rållså sitt handtegna kart ligg over Ingrid sitt fang.
Me er tidleg ute, svingar inn framfor ein fin liten gard, med raude bygningar, barnehage og kvite gjerder kring.
Me parkerer på ein romsleg parkeringsplass, og tuslar opp til det som skal vera stallen - kjenner på døra og går inn - inn i eit rom der det heng eit tjuetals salar på knektar mot eine veggen, og eg tenkjer at dette har vore eit silerom ein gong I tida, og at det har stått ein melketank på golvet, og at det har vore ei krukke av glas med røyr, der mjølka har rent igjennom, og at melkemaskinen har stått og dura, medan kyrne har blitt molka på den hi sida av veggen.
Me nølar litt, før me opnar døra inn til stallen, og det første som møter oss er synet av ei jente først i tenåra som står og kostar pelsen på ein hest. Ho smiler og seier namnet sitt, og me vert ståande utan å gjere så mykje. Tusla rundt og kika på hestane, det er mest berre ponniar, forutan ein fjording, dei er berekna på born, tenkjer eg. Eg tippar at dei har godt lynne, og at det ikkje akkurat er villhestar det er snakk om.
- Sist hadde eg Bruno, seier Ingrid, med ei ganske lita røyst, og då får eg lyst til å klemma henne innåt meg. Det er så mykje draum i dette prosjektet, det er djupt rørande dette med born og dyr, og eg må strama inn på sarkasmen, kjenner eg, slutta å seia alt som eg tenkjer rett ut.


Det kjem ein far til med ei jente, og dei tek med seg eit spilltau og hentar seg ein ponni, det kan virka som om dei har vore med nokre gonger før. Ingrid og eg står og ser på, skiftar vekta frå den eine foten og over på den andre, og så kjem det eit følge inn døra. fleire ungar og fleire foreldre, og ei dame først i førtiåra, med ein tydelig autoritet, men ikkje brautande. Ho var heilt spesiell, og eg skjøna kvifor ho hadde gjort inntrykk på Rållså òg, ho har ein aksent som eg ikkje klarer å plassera, ho set alle i vigør, og så kjem det fleire fedre og fleire døtre, og nokon leiger Bruno inn på ein tom bås.