tirsdag, januar 17, 2017

Sju veker i April

Eg veit ikkje dagen
Eg veit ikkje timen
Du symde mot ljoset
Eg bia i kimen
Eg tokka meg ikkje
Men sto som ein tosk

Tanken var aldri så fri som i går
Og orda sat aldri så laust
Eg rådde kje med deg
Eg nådde kje kle meg

Du må ha høyrt vind
Før han strauk deg mot kinnet
Eg såg deg, men kunne ikkje sjå deg
Strekte meg mot deg, men kunne ikkje nå deg

Ho styrte mot porten
Eg levde av panten
Ho dansa kje med meg
Men frå meg
Det var kje plent det at ho gjekk, men måten
Mørkt som natta
Djupt som havet
Ho reiste om natta og sov om dagen

Eg visna på rot; ja eg bia i kimen, eg var nok lynolen og du var nok limen

søndag, januar 15, 2017

Arbeidets lys

Da jeg sykla igjennom regnet på vei til jobb på Torsdag , tenkte jeg:
I dag skal jeg "bare" på kontoret (det var strengt tatt ikke helt sant, jeg skulle være med på en workshop, samt delta i oppdateringen av en ROS - analyse.
Det tok hele dagen.
Men hvor kommer det fra at dette med kontor og administrasjon ikke tenkes på som ordentlig arbeid?
Jeg lager en kjapp liste over ting som ikke regnes som jobb:
Kontorting
Møteting
Synging
Skriving
Dansing
Spilling av instrumenter
Teater
+ Alt som er gøy
Felles for de fire øverste er at de ikke kan regnes som kroppsarbeid. Ordentlig jobb handler om å løfte ting. Om å flytte dem fra punkt A til punkt B. Om å bygge ting. Om å skru noe sammen.
Om å hogge trær og stable ved.
Om å bære saltstein over heia, eller å skifte olje på traktoren uten hansker. Om å tørke hendene med en twistdott etterpå.

Ordentlig jobb er ikke lystbetont. Ordentlig jobb er sånt som man gjør fordi man må.
Har man en ordentlig jobb (som man faktisk har utført) så kan man lene seg tilbake i godstolen på kvelden, legge føttene på skammelen og fortjene det.

Mistroen til kontoristarbeid vet jeg egentlig ikke hvor kommer fra. Ikke fra far, i hvert fall. Kanskje det kom innenfra, og utvikla seg i takt med typen jobber jeg hadde, og de jeg jobba sammen med.
Kanskje det var tanken på hvor komfortabelt det måtte være, eller hvor meningsløst det måtte være - å sitte der dag etter dag - og ikke gjøre noe. Ikke bli skitten på fingrene engang
Jeg hadde kanskje ikke fantasi til å forestille meg hva de gjorde heller.
Og de kreative tingene er hobby. 
Noe man driver med ved siden av den egentlige jobben. På kveldstid etter fjoset.
Dette er antakelig et Ryfylkefenomen.
Det å kalle seg kunstner eller forfatter eller musiker, det gjør man ikke i Ryfylke. Det sitter helt inne i ryggmargen. Det er bresing, og der jeg kommer fra er bresing den åttende dødssynden. Å begå bresing er sosialt selvmord.

....etter åtte timer med workshop og ROS- analyse var jeg dønn utslitt. Mye mer enn jeg er etter en vanlig arbeidsdag.
Men det er ikke det verste. Det verste er at jeg ikke følte at jeg hadde gjort noe.
Selv om jeg hadde det.
God Søndag.


fredag, januar 13, 2017

Vise ord frå Farmor

2016 er forbi, ekspertane er samde om at det var eit godt under middels år. Eit som starta med terroråtak og dødsfallet til David Bowie, toppa seg då Donald Trump vart president i USA, og ebba ut med George Michael og Prinsesse Leia frå Star Wars, som òg gjekk bort.

Alle desse kjende menneska som gjekk i frå oss er ei påminning om at ingen av oss lever evig. Ikkje ein gong Lemmy Kilmister frå Motorhead.

Det er likevel den aukanda mistrua til menneskje frå andre kulturar, og legitimering av menneskefiendtlege haldningar som gjer meg størst ubehag med tanke på året som gjekk.

I møtet med mine eigne og andre sine fordommar ser det ut til at det er behov for sjølvransaking og påfølgande løfte om endring. Eit heilt nytt, blankt år med fargestiftar og tilhøyrande (relativt) friskt mot skulle i teorien vere egna til dette.

Nyttårsforsett vert gjerne begått i boblerus kring kvart over tolv på nyttårsafta, medan krutrøyken enno heng over rakettoppskytingsplassen, og klemmar vert utveksla mellom dei som enno er vakne og kan gjera rede for seg.
Og somme tider lovar vi ting som vi verken vil eller kan halda.

Dei fleste nyttårsforsett går på forbetring av eigen livsstil og utsjånad. Slutta å røykja, trena meir, ete mindre og sunnare, gå meir tur og så bortetter. Nyttårsforsett har ofte ei svak lukt av navlelo.

Klok av skade og innsyn i eigne begrensningar styrer eg unna desse tradisjonelle forsetta.

Farmor – som var eit klokt og forsiktig menneskje – varta til tider opp med visdomsord som hennar næraste kunne ta lærdom av, ofte underfundige i form, og eit av dei ho bruka mest var: Dei e fine som fere fint åd. Det vart som regel brukt i samanhengar der me skulle på fest eller ut ‘blant folk’, men må ikkje forvekslast med far sitt meir formanande : Du trenge ikkje vinna festen kvar gong.

Så i 2017 skal eg fera finare åt enn i 2016. Eg skal freista å lytta meir til mine næraste og respektera (litt meir) andre folk som ikkje deler mine meiningar, eg skal la vera å egla når eg vinn over sonen min i ludo.

Om alle for litt finare åt, så kunne verda verte ein litt trivelegare stad i 2017 enn ho var i 2016. Anten ein er utflytta bondeson, frisør på Bryne, statsråd i eit departement, fundamentalt religiøs, eller påtroppande leiar for den frie verda.

Eg vil oppfordra dykk alle til å fara fint åt  -  mot familien – mot dyr - mot naboen, mot kloden, mot tiggerar, mot dei du arbeider  med, mot dei med skaut og mot dei utan.
Og ellers vonar eg at dykk får ei overmåteleg bra helg.

torsdag, januar 05, 2017

Sylskarpt

Det er 2017.
Julepynten er forsvarlig pakka ned i fire store oppbevaringskasser i plast. Treet - som kosta svimlende 700 kroner - og som tok opp en snau tredjedel av den beskjedne stueplassen hos oss, det ligger som under verandaen, og der blir det liggende fram til bossbilen kommer neste uke.
Det lukta godt, treet - og var fint å se på - og de fleste nålene hang der ennå da vi kasta det ut i kulden.
Vi måtte riktignok dytte det litt til siden for å komme til skapet som står mot veggen bak.
Jeg møtte forresten meg selv i døra da jeg hadde kjøpt det. Det er jeg som er festbrems på pyntefronten, og tidligere år har jeg alltid formant Rållså at vi må ha et smalt tre - ett som ikkje tar heila ståvå - og med en gang jeg tar initiativ selv, så ender jeg med det motsatte.
Og så var det selve montasjen - i foten - selv om jeg fikk Teif Lore til å ta noe med øksa, så var den satans stammen for tjukk i bunnen, så jeg måtte ut tre ganger og hogge av enda mer med samekniven, og så var foten lagd for trær som var litt mindre omfangsrike, så det sto og vippa, og så ble det skeivt og så skulle jeg innover, og så blei jeg stressa, og så hadde ungene bakt pepperkaker - som de ville gi meg mens jeg sto bøyd over foten og svetta og følte meg ubrukelig, og så klarte jeg ikke å være noe koselig heller.
Og det var nesten det verste.
Jeg brukte to syler langs stammen for å få det til å stå beint. Rållså var kanskje vel raus med meg da hun sa:
Du e flinke!
Pøsj.
Tenk at eg sko ble i samen med ein sånn ein handymann. Det hadde eg ALDRI trudd.
Det e vel faen ikkje handy å joksa med to sylar.
Ja, men du vett i hvert fall ka ein syl E!
Og det skal jeg ha.
Det er en sånn som har spiss i enden.

fredag, desember 30, 2016

Om å køyra buss i mørkret

Om å venta
Om vind mot andletet
Om kan hende å høyra han før du kunne sjå han
Bussen
Om lysa som skjer seg igjennom mørkret

Om å halde ut armen
Om når han stoggar
Om å kjenne varmen frå - kupeen?
Om det korte nikket frå sjåføren
Hei
Om å ta seg bakover med hendene på seteryggane
Om armane som liksom går først og føtene etter
Augene til sjåføren i spegelen
Den litt brå oppstarten
Om å ta av  seg sekken før ein set seg. Setje han mellom beina.
Om duren frå motoren.
Om det raude lyset i masta på Lauvåsen-sendaren
Som ein draum
Og panna mot ruta
Og svevnen i augene
Om reisa til
Eller frå

fredag, desember 23, 2016

Englar og snøen

Det er julaftan 2014. Dagen startar som vanleg kring 0600. Men me merkar ikkje så mykje til den berømte julefreden. Ikkje enno. Først skal me igjennom det obligatoriske stresset om morgonen, som alltid når me skal nå noko, mens to par barneauge sit halvt hypnotiserte av Julemorgon på fjernsynet: Finkleda som ikkje er strokne enno. Utveksling av gåver med søskena mine; klemmar i all hast. Til- og frålappar som manglar. Baggar og bereposar plassert ved utgangsdøra. Eit tidsskjema som berre held, dersom eg held trykket på. Eg vart nemleg fødd ti minutt for tidleg. Min andre og betre halvdel vart fødd fem minutt for seint. Det er ein uslåeleg cocktail, kvar gong me skal ut døra: Småspringa mot bussen, med slipset vrengt over aksla. Bussen, som kanskje er på tida.  Frå bussen til ferja, som er full av andre menneske i meir eller mindre tilsvarande situasjon, som skal feira jul i Ryfylke. Ein eim av parfyme og barbervatn. Klapring av høge hælar mot linoleum.
På Tau ventar svigerfar, pappa, privatsjåføren, julenissen, og ikkje minst: Bestefaren med stor B. Det er forventning i lufta, og høge, ivrige barnestemmer. Og på Jørpeland ventar svigermor, mamma, kjøkkensjef, omsorgssjef, planleggingsminister og Mommo med stor M.
Dei skal i kyrkja, men ikkje eg. 
Eg skal hente mor på Randøy.  Eg køyrer litt kvassare enn det som er lovleg, mest av gamal vane. Det er lite trafikk. Svingar opp bakken på Kåda. Køyrer rolegare på vegen tilbake. Høgre framhjul på den kvite stripa. Mor snakkar om far. Eg seier ikkje så mykje.
Det vart jul, det vart pinnekjøt og riskrem og onkel Asle, som hadde kjøpt altfor dyre presangar til ungane, og papir som flaut, medan me åt kake og drakk kaffe. Og eg kunne ikkje fått pressa ned ein einaste bit til. Og ein son som sat i fire timar i strekk med legoen, og ei dotter som dansa over golvet med den nye Frost-kjolen, med draum i blikket.
Det verkelege høgdepunktet kom då eg køyrte mor heim igjen i åttetida, og det byrja å snø store snøfiller, akkurat då me kom til Vatne. Snart sto snøen kring bilen, som om me var i eit hemmeleg rom. Og på bilradioen spela dei Jussi Bjørlings O helga natt. Eg skrudde opp lyden, og me var inni det tette, kvite snødrevet, som i ein David Lynch-film: Aleine i verda, i eit hemmeleg rom, eller i ei snøkule som hadde vore rista kraftig i ein magisk dimensjon. Og musikken fylte meg heilt i julekvelden. Og på Jørpeland låg ungane og sov, mjukt mot kvar si pute. Og garden heime låg som eit julekort. Og på gravplassen over huset blafra lyktene under Randåsen.

Eg bar mor sine gåver inn, ga henne ein klem og køyrte tilbake mot Jørpeland for andre gong, og i Bjørheimsbygd var det ungar ute og hadde snøballkrig og laga snømenn. Og englar i snøen.
Med dette ønsker eg alle ei god jul.
Juleharen

torsdag, desember 22, 2016

Pyntegrønt

Mormor var veldig lite fotogen, noe hun selv var klar over. På de fleste bildene vi har av henne er hun på vei ut av fotografiet, gjerne med en grimase som sier det meste.
Jeg tror jeg kan telle på en hånd de bildene jeg har sett hvor hun ser bra ut.
Det var noe med måten hun vrei ansiktet på. Kanskje hun hadde angst for å bli fotografert, og  det ville i så fall være fullstendig legitimt.
Men hun likte å pynte seg, med ringer på fingrene, armbånd om håndleddene, og store smykker om halsen.
Hun hadde langt, tjukt, grått hår som hun pleide ha i satt opp i en dult i nakken.
Hun gikk alltid i skjørt. Jeg syntes hun var ei flott dame.
Da jeg var i ferd med å bli en ung mann, innledet Mormor og jeg vår egen førjulstradisjon. Hun var i ferd med å bli en gammel dame, eller ei gammel kjerringa, som hun selv sa.
Hun hoppet nok ikke så høyt lenger, men replikken var like kjapp som den alltid må ha vært.
Vi hadde en ettermiddag sammen - hvor vi gikk ut og fant grønt til julepynt - på Kåda vokser det alskens vekster innunder fjellet.
Barlind, kristtorn, edelgran, furu, einer (Braje), nypebusker og så videre.
Jeg hadde en kniv i beltet (hvis jeg fant en, hvis ikke hadde jeg en halvsløv kjøkkenkniv), begge hadde støvler på, hun hadde lånt en allværsjakke av mor elle far, og hadde et skaut om hodet.
Hun snakka og snakka, og spurte meg om ting og jeg svarte, men ofte trakk hun sine egne slutninger før jeg egentlig hadde svart. Hvis det først hadde skjedd, så var det ingen vits i å korrigere henne.
Vi gikk over beitene, og der det var ulendt bød jeg henne armen min, eller hånda, og det kjente jeg at hun satte veldig pris på, og antagelig syntes hun at jeg var en ekte gentleman.
Jeg opererte som kutte-og kappe-ansvarlig, og var han som bar. Og hun var den som pekte på hva vi skulle ha.
Vi fant alltid rikelig av det vi trengte, og bakken lukta visnende løv, og de avkappa grinene lukta granbar, og jeg vet ikke om vi pleide å hente til Farmor også, men jeg tror ikke det, og når vi var ferdige var det begynt å mørkne, og sauene ville stå dørgende stille foran den enslige lyspæra som lyste på veggen, taust ventende på at døra ville bli åpna slik at de kunne komme inn.
I løa ville man høre noen som gikk ned trappa, og kyrne ville begynne å raute, og et menneske som kanskje var far ville skru på lyset - vri over den sorte bryteren, først på siden opp mot veien, og så den mot tjødnå, og så ville han renske fôrbrettet - først med en høygaffel, lempe det inn til kvigene som sto innerst, og så ville han gå over med kosten, før han kunne trille ut kraftfôr til ivrige kyr som sto og rugga på de store hodene sine.
Men Mormor og jeg ville gå sakte opp bakken mot huset og legge pyntegrøntet på trappa, og der ville jeg hjelpe henne av med støvlene.
No ska det smak godt me ein kopp kaffe, ville Mormor si.
Og det gjorde det alltid.